ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΩ ΤΙΣ ΕΜΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΦΟΒΙΕΣ ΜΟΥ

2011-05-11 10:03

Οι έμμονες ιδέες είναι ενοχλητικές ιδέες, σκέψεις και εικόνες που μας επιβάλλονται και δεν μπορούμε να τις ελέγξουμε ούτε να απαλλαγούμε από αυτές με τη δύναμη της θέλησής μας.
Οι ιδέες αυτές παρεμβάλλονται στη σκέψη μας, δεν έχουν πραγματικό νόημα και συνοδεύονται από δυσάρεστα συναισθήματα όπως άγχος, φόβο, ανασφάλεια, αβεβαιότητα και αηδία.
Συνηθισμένες έμμονες ιδέες:
Φόβος μόλυνσης από βρωμιά ή ασθένεια.
Φόβος ότι κινδυνεύει ο εαυτός μας ή κάποιος άλλος.
Έντονη ανάγκη για ακρίβεια ή τάξη.
Δυσάρεστες σκέψεις που αφορούν στη σεξουαλικότητα.
- Η ψυχαναγκαστική πράξη είναι μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά - μια τελετουργική πράξη - που αισθανόμαστε την παρόρμηση να κάνουμε και δεν έχουμε τη δύναμη να αποφύγουμε. Συχνά η ψυχαναγκαστική πράξη είναι συνέπεια των έμμονων ιδεών. Είναι μια προσπάθεια να ανακουφιστούμε ή να απαλλαγούμε από την πίεση των έμμονων ιδεών κάνοντας κάτι που πιστεύουμε ότι θα τις μειώσει ή θα τις εξαλείψει. Οι ψυχαναγκαστικές πράξεις δεν προσφέρουν ικανοποίηση, απλά σταματούν την αίσθηση του άγχους το οποίο αυξάνεται αν δεν εκτελέσουμε την πράξη. Για παράδειγμα αν η έμμονη ιδέα αφορά στη μόλυνση από μικρόβια τότε η ψυχαναγκαστική πράξη μπορεί να είναι το συνεχές πλύσιμο των χεριών.
Συνηθισμένες ψυχαναγκαστικές πράξεις.
  - Επίμονη καθαριότητα.
  - Επίμονη τακτοποίηση.
  - Αριθμητικές πράξεις.
  - Συνεχής επανάληψη λέξεων ή φράσεων με το νου.
  - Άγγιγμα με συγκεκριμένο τρόπο.
  - Συλλογή άχρηστων αντικειμένων.

Χαρακτηριστικά ιδεοψυχαναγκαστικής προσωπικότητας

  • Τελειομανία
  • Αυστηρή πειθαρχία.
  • Υπερβολική ευσυνειδησία.
  • Αδιαλλαξία σε θέματα ηθικής και αξιών.
  • Άκαμπτη συμπεριφορά, τυπικότητα.
  • Ιδιαίτερη έμφαση στη λεπτομέρεια.
  • Επιθετικότητα, ανταγωνιστικότητα και ανυπομονησία.
  • Υπερβολικά υψηλές προσδοκίες από τον εαυτό και τους άλλους.
  • Άσκηση αυστηρής κριτικής στον εαυτό ή τους άλλους όταν δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες.
  • Δυσκολία κατανόησης της διαφορετικότητας. Δυσκολία αλλαγής των προσωπικών πεποιθήσεων μέσα από την επικοινωνία.
  • Ενασχόληση με την τάξη, τους κανονισμούς και λεπτομέρειες και την καθαριότητα.
  • Απροθυμία να επιτρέπει στους άλλους να παίρνουν πρωτοβουλίες.
  • Δυσκολία να αναθέσει στους άλλους κάποιο καθήκον ή εργασία εκτός και αν γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα ακολουθήσουν με ακρίβεια τον δικό του τρόπο.
  • Αξιολόγηση των προσώπων, των γεγονότων και των περιστάσεων με βάση τη λογική και όχι το συναίσθημα.
  • Έλλειψη ανεκτικότητας και ελαστικότητας στις διαπροσωπικές σχέσεις.
  • Έντονο πείσμα και τάσεις κυριαρχίας πάνω στους άλλους.
  • Υπολανθάνουσα και συγκαλυμμένη βίωση, θυμού και οργής για όσους και όσα δεν είναι όπως θα έπρεπε.
  • Υπερβολική αφοσίωση στην εργασία.
  • Δυσκολία βίωσης και έκφρασης των έντονων συγκινήσεων.
  • Αναγωγή των συναισθημάτων στο νοητικό επίπεδο και διανοητική επεξεργασία των εμπειριών.
  • Αδυναμία χαλάρωσης.
  • Αίσθημα πίεσης του χρόνου. Ανάγκη ακρίβειας στα ραντεβού.
  • Άσκηση πιεστικού ελέγχου στον εαυτό, τους άλλους και τις περιστάσεις.

Πότε χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια;

 - Τις περισσότερες φορές υπάρχει ένα συνεχές ανάμεσα στο φυσιολογικό και το παθολογικό. Ανησυχίες, προκαταλήψεις, αμφιβολίες και παράλογες πεποιθήσεις χαρακτηρίζουν τη ζωή των περισσοτέρων ανθρώπων. Ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα μπορεί να παρουσιάσει οποιοσδήποτε σε οποιαδήποτε φάση της ζωής του χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
Υπάρχει κλινικό πρόβλημα και πρέπει να απευθυνθώ σε κάποιον ειδικό όταν:
- Τα συμπτώματα είναι έντονα, έχουν διάρκεια, επιμένουν, δεν έχουν ρεαλιστική βάση και εμποδίζουν την ομαλή, καθημερινή ζωή.
- Αισθάνομαι ότι όλη μου η ενέργεια σπαταλιέται σε ανόητες σκέψεις και πράξεις.
- Τα συμπτώματα δεν με αφήνουν να συγκεντρωθώ και να αποδώσω στην εργασία μου.
- Δυσκολεύομαι να επικοινωνήσω με τους άλλους και διακόπτω τις σχέσεις με φίλους και συγγενείς.
- Τρώω ή κοιμάμαι περισσότερο ή λιγότερο από το συνηθισμένο.

Συμπτώματα ΙΨΔ

  • Αισθάνομαι την ανάγκη να αγγίζω με κάποιον συγκεκριμένο τρόπο ορισμένα αντικείμενα ή ανθρώπους.
  • Εξετάζω επίμονα το σώμα μου για να βρω τα ίχνη κάποιας ασθένειας.
  • Αποφεύγω κάποια χρώματα, αριθμούς ή ονόματα διότι τα έχω συνδέσει με τρομακτικές σκέψεις ή γεγονότα.
  • Πιστεύω ότι είμαι ένοχος και πρέπει να τιμωρηθώ όταν λέω ή κάνω κάτι που δεν είναι σωστό.
  • Αποφεύγω να αγγίξω κάποια αντικείμενα διότι φοβάμαι μη μολυνθώ.
  • Δεν τολμώ να πιάσω κάτι που έπεσε στο πάτωμα.
  • Πλένω συνεχώς τα χέρια μου.
  • Όταν κάνω μπάνιο πλένομαι για πολύ ώρα και με επιμονή.
  • Φοβάμαι υπερβολικά τα μικρόβια και νομίζω ότι θα κολλήσω κάποια σοβαρή ασθένεια..
  • Δυσκολεύομαι να ολοκληρώσω μια δουλειά επειδή επαναλαμβάνω συνεχώς κάποιες πράξεις με τελετουργικό τρόπο.
  • Επαναλαμβάνω κάποιες καθημερινές πράξεις (σηκώνομαι και κάθομαι στην καρέκλα, περνάω από ένα συγκεκριμένο σημείο του σπιτιού ή του δρόμου, ανάβω-σβήνω το φως) μέχρι να νιώσω ότι -είναι εντάξει.
  • Ανησυχώ υπερβολικά μήπως κάνω κάποιο λάθος.
  • Φοβάμαι ότι -θέλω -να κάνω κακό σε κάποιον που αγαπώ ή ότι θα του προκαλέσω ζημιά από κάποια απροσεξία μου.
  • Φοβάμαι ότι μπορεί να κάνω κάτι ανόητο και επικίνδυνο κάτω από την πίεση κάποιας ανόητης και ανεξέλεγκτης παρόρμησης όπως το "να σπρώξω κάποιον ξένο μπροστά σε ένα αυτοκίνητο ", "να περάσω με το αυτοκίνητό μου στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας ", "να δηλητηριάσω τους καλεσμένους μου στο δείπνο" ή "να έχω σεξουαλική επαφή με κάποιον ανεπιθύμητο".
  • Αφιερώνω πολύ χρόνο για να βάζω τα πράγματα στη σωστή τους θέση.
  • Ανησυχώ αν ορισμένα αντικείμενα στο σπίτι ή στο γραφείο δεν είναι τοποθετημένα με ένα συγκεκριμένο τρόπο.
  • Δεν θέλω να αγγίζει κανείς τα πράγματά μου και αναστατώνομαι όταν κάποιος άλλος τα τακτοποιήσει.
  • Δυσκολεύομαι να πετάξω κάποιο αντικείμενο ακόμη και όταν δεν το χρειάζομαι.
  • Μαζεύω στο σπίτι πράγματα που σε όλους τους άλλους φαίνονται άχρηστα.
  • Εξετάζω τα σκουπίδια προσεκτικά πριν τα πετάξω.
  • Αισθάνομαι την ανάγκη να επαναλαμβάνω μέσα μου λέξεις ή νούμερα.
  • Μου έρχονται στο νου φοβερά γεγονότα που μου προκαλούν τρόμο όπως πυρκαγιά, πλημμύρες, ασθένειες ή θάνατος.
  • Μου έρχονται στο νου απαράδεκτες σκέψεις που αφορούν στη σεξουαλικότητα.
  • Επαναφέρω κατ' επανάληψη στη μνήμη μου ένα γεγονός και το αναλύω εξαντλητικά προσπαθώντας να βεβαιωθώ για μια λεπτομέρεια.
  • Μου έρχονται στο νου απαράδεκτες σκέψεις που αφορούν στη θρησκεία.
  • Φοβάμαι υπερβολικά μήπως χάσω κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο που δεν έχει πραγματική αξία.
  • Δεν μπορώ να ελέγξω τη σκέψη μου. Δεν μπορώ να την κατευθύνω. Οι σκέψεις έρχονται στο νου μου ανεξάρτητα από τη θέλησή μου.
  • Ελέγχω πολλές φορές την ημέρα τους διακόπτες του ηλεκτρικού, το καζανάκι της τουαλέτας, το φούρνο, το θερμοσίφωνο ή τις κλείδωμα της πόρτας.

Προσωπική Μαρτυρία

 - Η ζωή μου είχε γεμίσει με τελετουργικά. Έπρεπε να ντύνομαι με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Έπρεπε να ακολουθώ πάντοτε την ίδια σωστή τάξη και σειρά. Αν δεν έκανα με απόλυτη ακρίβεια το τελετουργικό έπρεπε να γδυθώ και να αρχίσω να ντύνομαι από την αρχή πάλι και πάλι μέχρι να το κάνω σωστά. Όταν έμπαινα στο μπάνιο έπρεπε κάποιος να με κοιτάζει για να με προσέχει και να με βεβαιώσει μετά ότι δεν λέρωσα τα χέρια μου στη λεκάνη της τουαλέτας. Στο δρόμο αν νόμιζα ότι κάποιος περαστικός με κοίταξε περίεργα αισθανόμουν την ανάγκη να τον ακολουθήσω προσπαθώντας να τον κοιτάξω και εγώ και να βεβαιωθώ ότι με είδε να τον κοιτάζω. Σε δημόσιους χώρους δεν άγγιζα ποτέ τις πόρτες ή άλλα αντικείμενα που θα μπορούσε να έχει αγγίξει κάποιος άλλος για να μην μολυνθώ.
Ήξερα ότι όλα αυτά ήταν ανόητα και με βασάνιζαν πολύ. Ένιωθα απαίσια και μεγάλη ντροπή. Μου πήρε καιρό να τα ξεπεράσω αλλά τώρα νιώθω πολύ καλύτερα και μπορώ να ζω σαν φυσιολογικός άνθρωπος.

Τι προκαλεί την ΙΨΔ?

- Δεν γνωρίζουμε με επιστημονική βεβαιότητα και ακρίβεια τις αιτίες που προκαλούν την ΙΨΔ. Δεν υπάρχει κάποια ιατρική, εργαστηριακή εξέταση που να επιβεβαιώνει την ύπαρξη της ΙΨΔ. Η διάγνωση βασίζεται στην αξιολόγηση των συμπτωμάτων. Το πιθανότερο είναι ότι σε κάθε άνθρωπο συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ΙΨΔ διάφοροι παράγοντες οι οποίοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους όπως: κληρονομικότητα, βιοχημεία, αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον, εκμάθηση και ενίσχυση δυσάρεστων συμπεριφορών, τραυματικές εμπειρίες, αρνητικές πεποιθήσεις, λανθασμένοι τρόποι επεξεργασίας των πληροφοριών.
- Αρκετοί ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι η ΙΨΔ έχει τις ρίζες της στην αυστηρότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος και στην ενοχοποίηση του παιδιού από απαιτητικούς γονείς. Κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και κάποιες άλυτες, εσωτερικές συγκρούσεις ίσως συμβάλλουν στη δημιουργία των συμπτωμάτων αλλά οι υποθέσεις αυτές δεν επιβεβαιώνονται πάντοτε από τις έρευνες.
- Σύμφωνα με την ψυχανάλυση η ΙΨΔ οφείλεται σε υποσυνείδητες παρορμήσεις. Τα συμπτώματα εκφράζουν με συμβολικό τρόπο την υποσυνείδητη πάλη του ασθενή να ελέγξει τις υποσυνείδητες παρορμήσεις οι οποίες δεν είναι αποδεκτές από τον συνειδητό εαυτό.
Αν για παράδειγμα κάποιος με αυστηρή ηθική (αυστηρό υπερεγώ) βρίσκεται σε ένα δύσκολο γάμο δεν επιτρέπει στον εαυτό του το διαζύγιο. Το βαθύτερο, παρορμητικό και υποσυνείδητο κομμάτι του εαυτού του δεν αντέχει και θέλει να ελευθερωθεί από τον καταπιεστικό σύντροφο. Η υποσυνείδητη επιθετικότητα που νιώθει απέναντι στο σύντροφό του αφού δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή και να εκφραστεί άμεσα μπορεί να αλλάξει μορφή και να εκφραστεί ως έμμονη ιδέα "Η γυναίκα μου κινδυνεύει. Εγώ θα της κάνω κακό. Θα ρίξω δηλητήριο στο φαγητό της". Η ίδια υποσυνείδητη επιθετικότητα μπορεί να εκφραστεί και να στραφεί ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό με τη μορφή της έμμονης ιδέας "Πρέπει να τιμωρηθώ μολύνοντας τα χέρια μου με μικρόβια" ή "Πρόκειται να πεθάνω σύντομα" ή "Ξαφνικά θα βγάλω τα μάτια μου με το στυλό που γράφω".
Σύμφωνα με την ψυχανάλυση αν το άτομο που πάσχει από ΙΨΔ συνειδητοποιήσει με τη βοήθεια του ψυχαναλυτή τον εσωτερικευμένο του "ηθικό πόλεμο" κατανοώντας και ερμηνεύοντας τα γεγονότα και τα αισθήματα με βάση τη λογική θα μπορέσει να βελτιώσει την κατάστασή του.
- Σύγχρονες έρευνες παρέχουν ενδείξεις ότι η ΙΨΔ έχει νευρο-βιολογική βάση και σχετίζεται με τη χημεία και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Ίσως υπάρχει κάποιο πρόβλημα επικοινωνίας ανάμεσα στο μπροστινό τμήμα του εγκεφάλου (the orbital cortex) και τις βαθύτερες εγκεφαλικές δομές (the basal ganglia). Ίσως τα επίπεδα του νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη είναι χαμηλά. Τα φάρμακα που συμβάλλουν στην αύξηση της συγκέντρωσης σεροτονίνης στον εγκέφαλο συνήθως βοηθούν στην βελτίωση των συμπτωμάτων.

Κληρονομικότητα

 - Γενετικοί παράγοντες και η κληρονομικότητα παίζουν το ρόλο τoυς όπως και σε άλλες ψυχολογικές διαταραχές. Δεν έχει βρεθεί όμως κάποιο γονίδιο που να είναι υπεύθυνο συγκεκριμένα για την ΙΨΔ Σύμφωνα με στατιστικές μελέτες σε οικογένειες που οι γονείς πάσχουν από ΙΨΔ υπάρχουν ελαφρά αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα ΙΨΔ και τα παιδιά.

Ντροπή και μυστικότητα

 - Όταν υποφέρουμε από ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα ο πιο συνηθισμένος τρόπος αντίδρασης είναι να νιώθουμε ντροπή και να προσπαθούμε να κρύψουμε τη διαταραχή μας από τους άλλους. Αισθανόμαστε ότι μόνο εμείς σε ολόκληρο τον πλανήτη έχουμε αυτό το πρόβλημα και δεν υπάρχει κανείς και τίποτα που να μπορεί να μας βοηθήσει. Ολόκληρη η ζωή μας εξαρτάται και ρυθμίζεται από τους ιδεοψυχαναγκασμούς. Ο τρόπος της ζωής μας διαμορφώνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να βρίσκουμε ισορροπίες χωρίς να ξεπερνάμε τα συμπτώματα.

Στατιστικά στοιχεία

 - Στην πραγματικότητα δεν είμαστε καθόλου μόνοι. Εκατομμύρια συνανθρώπων μας βασανίζονται από το ίδιο πρόβλημα σε όλο τον κόσμο. Από ΙΨΔ υποφέρουν περίπου 3.3 εκατομύρια ενηλίκων Αμερικάνων αριθμός που αντιστοιχεί στο 2,3% του πληθυσμού.
Η διαταραχή αυτή προσβάλλει στην ίδια περίπου αναλογία άνδρες και γυναίκες και συνήθως τα συμπτώματα πρωτοεμφανίζονται στην παιδική ηλικία ή στην εφηβική ή στην αρχή της ενήλικης ζωής. Ένα τρίτο των ενηλίκων αναφέρουν ότι ένιωσαν τα πρώτα συμπτώματα στην παιδική ηλικία.
Η πορεία της "ασθένειας" δεν είναι συγκεκριμένη και απόλυτα προβλέψιμη. Τα συμπτώματα σε μερικές περιπτώσεις αυξάνονται και μειώνονται, άλλοτε εξαλείφονται και μετά από καιρό επανέρχονται και άλλοτε θεραπεύονται τελείως.

http://www.psyche.gr/psyobsessive.htm

 

—————

Πίσω